Schuld is een schild: schuldgevoel is een pantser tegen pijn. Schuldgevoel creÎren we – doorgaans onbewust – om pijn te vermijden of te verzachten. De overtuiging `Ik heb het fout gedaan’ is een illusie, namelijk dat je zÛ groot of zÛ sterk of zÛ slim bent of was, dat je op dat moment onder die omstandigheden iets anders of beters had kunnen doen. Jezelf de schuld geven is minder pijnlijk dan te moeten accepteren dat je nÌÈt zo groot, zo sterk of zo slim was. Dat het leven nou eenmaal zo gaat, dat mensen niet perfect zijn en wij zelf ook niet, dat pijn bij het leven hoort.
JE HART IS GROOT GENOEG VOOR ALLE PIJN
Dus jezelf vergeven is eigenlijk: de pijn van het onvolmaakt zijn totaal accepteren, binnenlaten, voelen in het hart. Dan kan je hart er liefde van maken, compassie, begrip, steun, warmte, zachtheid, mildheid, troost en innerlijke vrede. Het is een belangrijke stap in onze spirituele ontwikkeling, op weg naar onvoorwaardelijke liefde.
Hoe werkt het? Als voorbeeld neem ik iets uit mijn eigen leven. Het allerergste wat je kunt doen is natuurlijk iets verkeerds doen met je kinderen, je kinderen laten lijden. Dat doen alle ouders weleens, hoewel niet alle ouders zich er bewust van zijn. Dit gebeurde decennia geleden. Mijn oudste kind, mijn dochter, ik denk dat ze een jaar of negen was, moest afzwemmen. Zwembaden maakten er in die tijd nog niet het luidruchtige festival van dat ze tegenwoordig over de kinderen en hun families uitstorten, maar het was wel veel meer een sociale gebeurtenis dan toen ik zelf een kind was.
Het zwembad was bij ons om de hoek. Maar ik wilde er niet naartoe. Want ik had thuis iemand te logeren, een man met wie ik aan een vertaling werkte. Ik had een boek van Barry Long uit het Engels vertaald, Ridding yourself of unhappiness, en dat moest een geautoriseerde vertaling worden. We gingen er zin voor zin doorheen, ik vertaalde terug in het Engels en legde uit wat ik had gedaan en hij gaf commentaar. Dat was een heel bijzonder proces waarvan ik enorm genoot. Stiekem was ik ook een beetje verliefd op deze man – het was een knappe man en o zo spiritueel. Dus ik wilde geen moment missen. Dat diplomazwemmen kwam me slecht uit. Ik vroeg aan de vader van mijn kinderen of hij naar het zwembad kon gaan voor het afzwemmen en de ceremonie. Deze ex van mij vroeg het om een of andere reden weer aan zijn vriendin, en die vriendin had het niet zo goed begrepen en die kwam te laat bij het zwembad. Wat ik nog wel weet, als de dag van gister, is dat mijn dochter in haar eentje thuiskwam met haar diploma en op haar bed ging liggen huilen. Ze was het enige kind geweest daar zonder ouders. Au-au-au-au.
Onvergeeflijke fout, heb ik lang gevonden en nog steeds voel ik mijn hart branden als ik eraan denk en het opschrijf. En zo onnodig … Dat boek was er ook wel gekomen als ik een paar uur vrij had genomen. Maar mijn dochter kon het niet overdoen.
Ik had natuurlijk mijn schuldgevoel kunnen omzetten in boosheid op de vader en zijn vriendin. Dat doen veel mensen: uit een onverdraaglijk schuldgevoel worden ze boos. Maar ik zag wel in dat dat niet zou werken. Het was mijn fout. Ik kon het alleen vragen als ik heel zeker had geweten dat mijn ex echt zou komen en dat was bij hem nooit zeker, dat wist ik. Die man had ik zelf uitgezocht als vader voor mijn kinderen. Dus ik ging gebukt onder een schuldgevoel.
Maar nu weet ik: schuld is een schild. Schuld is net als schaamte een schild tegen pijn. Bijna letterlijk, of althans: fysiek. Schuldgevoel en schaamte maken dat je spant, je krimpt in elkaar, je spant je spieren en je bindweefsel, en jezelf gespannen maken doe je altijd om minder te voelen. Je schiet in je hoofd en gaat daar verhalen zitten maken – ‘ooooo wat slecht van mij, ik had moeten …’ enzovoort. Je gaat denken, niet voelen. De weg van schuld naar zelfvergeving is de weg terug naar het voelen. Maar je begint wel met je verstand. Met weten, beseffen, begrijpen: schuldgevoel is een kramp. Hoe kom ik uit de kramp?
Ik heb het proces onderverdeeld in stappen:
Stap 1: Excuses aanbieden, als het kan. Natuurlijk ga je eerst bedenken hoe je het goed kunt maken wat je hebt misdaan. Ik neem aan dat ik sorry heb gezegd en geprobeerd heb om het goed te maken in die tijd, al kan ik me dat niet zo goed herinneren. Mijn dochter ook niet – die was het hele voorval zelfs vergeten. Wat niets zegt over de ernst ervan overigens. Juist dat wat kinderen verdringen, wegduwen naar hun onderbewuste, kan traumatisch doorwerken. Maar vaak is er niks meer wat je kunt doen.
Stap 2: Helder benoemen voor jezelf wat je precies misdaan hebt. In mijn voorbeeld: ik was egoïstisch, ik wilde mijn kind geen snipper van de tijd geven die ik kon doorbrengen met die spannende man.
Stap 3: Je wandaden zien in het licht van je menselijkheid. De vraag is: was ik de enige in de hele wereld die door lust gedreven een slechte moeder werd? Nee, natuurlijk niet, sterker nog: daar zit vrijwel iedereen mee, die begeerte vanaf de puberteit. Kortom: het was fout, maar wel menselijk wat ik deed.
Stap 4: Voel de pijn. Nu komt de belangrijkste en ook de moeilijkste stap. Je gaat ervoor zitten, je zet je hart open en je voelt de pijn. Je nodigt de pijn uit, in plaats van hem te verdringen of te ontkennen. Eerst de pijn van het slachtoffer. In mijn voorbeeld: ik ging voelen hoe het is om een kind te zijn dat als enige van de hele groep geen trotse ouders bij zich heeft. Afschuwelijk.
Stap 5: Ga na of er iets in je getransformeerd is.
Voel eens na, kijk eens om je heen, heb je al een mildere blik gekregen op jezelf en je medezondaars? Zo niet, herhaal dan het proces, het hele proces of alleen stap 4, en ga daarmee door tot je voelt dat je zachter en vergevingsgezinder bent geworden.
Denk niet dat dit proces klaar is zodra de pijn weg is – de pijn gaat nooit meer weg, als het goed is. Pijn die je niet meer voelt, is hoogstwaarschijnlijk toch weer verdrongen geraakt of onderdrukt. Pijn die je wel mag voelen van jezelf, die er gewoon altijd mag zijn, waarin je kunt ontspannen, wordt een levend, heilig deel van je, een laag van onvoorwaardelijke liefde in je ziel.
Over het boek
Schuldgevoel is een schild, tegen de pijn van het leven. Maar elk hart is groot genoeg voor zelfvergeving. Jezelf vergeven moet. Want blij zijn met je leven, lekker in je vel zitten en zin in de toekomst hebben, dat kan niet zonder zelfvergeving. Niemand is ‘zonder zonde’ – iedereen maakt vergissingen en blunders, is weleens onaardig of bot. Veel mensen vinden zichzelf niet zo mooi of goed als ze vinden dat ze zouden moeten zijn. Héél veel mensen voelen zich schuldig voor iets waar ze niets aan konden doen. Elk kind geeft zichzelf de schuld van wat de ouders fout doen. Maar iedereen kan zichzelf vergeven, jij ook. Voor alles: je onzekerheid, de knopen in je maag, oude wrok, slechte gewoonten, alles waarvan je weleens denkt: kwam ik er maar vanaf. Als je ergens last van hebt, kun je er beter juist méér aandacht aan geven. Het koesteren in warme liefde, troost, begrip en zelfcompassie. In dit boek lees je hoe je dat doet. Met een stappenplan en duidelijke uitleg, voorbeelden en inspirerende verhalen.
Lisette Thooft is rebalancer en publicist. Moeder van twee, grootmoeder van acht. Lisette schrijft non-fictieboeken over spiritualiteit. www.lisettethooft.nl
Jezelf vergeven (voor alles) Lisette Thooft € 23,99 Uitgeverij Lucht
Meer info www.lisettethooft.nl
