Parentificatie staat voor een omgekeerde ouder-kindrelatie, een rolverwisseling. Dit kan plaatsvinden wanneer de ouder zijn of haar behoeften en wensen neerlegt bij het kind en de ouder zijn of haar gevoelens op het kind projecteert of verantwoordelijk maakt voor zijn emoties. De emoties van het kind worden hierdoor niet voldoende gezien of gehoord. Parentificatie: wanneer je als kind de ouderrol op je nam.
De loyaliteit van het kind
Kinderen zijn nog niet in staat om jouw projecties te herkennen en bij jou te laten. In plaats daarvan zullen zij uit loyaliteitsgevoel zoveel mogelijk aan jouw wensen en behoeften voldoen in de hoop jouw liefde, aandacht en erkenning te krijgen. Zij doen dit door verschillende rollen aan te nemen. Als kind zul je je steeds meer aanpassen aan je ouders. Dit verschijnsel noemen we het parentificatieproces. Tijdens deze interactie ontstaat steeds meer wederzijdse afhankelijkheid.
Codependentie
Alle kinderen vinden het fijn om voor hun ouders te zorgen. Ze helpen zo nu en dan in het huis of proberen hun vader of moeder te troosten als ze verdrietig zijn. Maar soms ontwikkelt dit patroon zich op een extreme manier en vindt er daadwerkelijk rolverwisseling plaats met als gevolg ontwikkeling van codependentie* symptomen die weer uit kunnen monden in een (relatie) verslaving. Parentificatie is wanneer je als kind de ouderrol op je nam.
Zelf heb ik praktisch nooit zorg rollen hoeven vervullen, maar emotioneel zeker wel. Ik werd bijvoorbeeld altijd verantwoordelijk gesteld voor het verbaal agressieve gedrag van mijn moeder. Als ik me anders had gedragen, had zij niet boos hoeven worden of hoeven schreeuwen. Ik heb me hier vaak schuldig over gevoeld. Waarom lukte het mij nou niet om te zorgen dat ze niet boos op mij werd?
Ik geef hier 7 voorbeelden van geparentificeerde kinderen:
1. Het kind dat kind moet blijven
Deze rolverdeling kan ontstaan als ouders teveel hechten aan het idee van hun kind als lief, hulpeloos en afhankelijk. Ze willen het kind het liefst dichtbij houden en vinden het vaak moeilijk om het kind los te laten en te laten opgroeien tot een zelfstandige volwassene.
Het kind dat kind moet blijven stelt haar autonomie uit en blijft afhankelijk van haar ouders, wat tot in het volwassen leven kan voortduren. Kinderen die kind moesten blijven zijn later vaak niet in staat om verantwoordelijkheden te dragen, problemen op te lossen en risico’s te nemen. Ze stellen hun autonomie uit en blijven afhankelijk van hun ouders. Soms blijven zij ook letterlijk thuis wonen. De uitdaging voor het kind dat kind moet blijven is om onafhankelijk en zelfstandig te worden. Het draait hierbij om het ontwikkelen van eigen keuzes in plaats van de betutteling te ondergaan. Ook moeten zij leren om conflicten aan te gaan, met hun ouders en met anderen.
Het kind als volwassene
Deze rolverdeling kan ook precies andersom plaatsvinden, dan is het juist het kind dat zich als een volwassene gaat gedragen omdat de ouders daar onbewust om vragen. Ouders leunen dan te veel op hun kind. Dit zijn vaak ouders die zichzelf nog kinderlijk gedragen of die niet stabiel genoeg zijn om op een gezonde volwassen manier verantwoordelijkheid te dragen. In deze rolverdeling wordt het kind ook vaak gezien als een “gelijke”, bijvoorbeeld als vriendin van de moeder of de vriendin van de vader en worden er zaken gedeeld die niet passend zijn bij het ontwikkelingsniveau van het kind.
2. Het kind als volwassene
Bij single ouders kan het voorkomen dat ze hun emoties delen met hun kind. Emoties die je met je partner zou delen, deel je dan met je kind, bijvoorbeeld na een echtscheiding of overlijden. Deze partner-parentificatie is aan het toenemen. Veel kinderen zijn de dupe van het verdriet, de angst of de woede van één of beide ouders of van de machtsstrijd tussen de ouders.
Desalniettemin is het belangrijk dat kinderen leren dat gevoelens er mogen zijn. Het is dus niet de bedoeling dat we gevoelens gaan onderdrukken of mooi weer spelen naar onze kinderen toe. Wel mogen we waakzaam zijn om onze kinderen niet te belasten met gevoelens en situaties die niet passend zijn voor de ouder-kindrelatie of het ontwikkelingsniveau van het kind. Wanneer dit wel gebeurt, wordt er onbewust een beroep gedaan op het kind. Het kind wil namelijk niets liever dan een ouder blij zien en schiet daardoor automatisch in de rol van de helper wat de voedingsbodem is voor het ontwikkelen van codependentie of een relatieverslaving.
3. Het kind dat overmatig zorgt
Soms zijn ouders niet in staat om voor hun kinderen te zorgen, bijvoorbeeld omdat ze ziek zijn, het druk hebben of de zorg niet aankunnen. Het komt dan voor dat de oudste de zorg op zich neemt voor de andere kinderen. Dit kan het gevolg hebben dat je het op latere leeftijd moeilijk vindt om je eigen behoeften en wensen te herkennen en te vervullen.
4. Het kind dat verantwoordelijk wordt gesteld voor de emoties van de ouder
Wanneer een ouder geraakt wordt in een stuk oude pijn reageren zij vaak vanuit het gekwetste kind. Hierbij wordt niet zelden op een overdreven manier gereageerd waardoor er bij het kind allerlei gevoelens geraakt worden die niet bij de situatie horen en niet van het kind zijn. Ouders kunnen dus niet meer reageren als een volwassene, maar reageren zelf vanuit een onverwerkte kind ervaring.
5. Het brave kind
Het kind gedraagt zich zo braaf mogelijk om te vermijden dat er problemen komen en zo toch nog wat liefde aandacht en erkenning te krijgen. Hierdoor zal men op latere leeftijd het idee hebben gewaardeerd te worden om wat ze doen en niet om wie ze zijn. Zij hebben de neiging om anderen ook zo te beoordelen. Bovendien schermen ze zich emotioneel af, houden al hun gevoelens onder controle en vermijden conflicten. Dit gedrag hebben zij in hun jeugd aangeleerd om aan de verwachtingen van hun ouders te voldoen maar uiteindelijk raken ook zij burn-out, depressief of verslaafd,. Brave kinderen zijn in het volwassen leven gevoelig voor perfectionisme. Enerzijds zorgt dit ervoor dat zij goede organisatoren en ondernemers zijn. Anderzijds maakt dit ze kwetsbaar voor overspannenheid en burn-out. Vaak is er sprake van een verdrongen depressie en bestaat er een verhoogde kans op verslavingen. De uitdagingen voor het perfecte kind zijn het leren voelen en stellen van grenzen. Zij moeten leren omgaan met faalangstige gevoelens en met de innerlijke leegte en zullen ook beperkingen en imperfecties moeten leren toelaten.
6. De zondebok
Wanneer er veel spanning heerst tussen de ouders kan het kind zich onbewust lastig gaan gedragen om de aandacht van de problemen van de ouders af te leiden. Op deze manier fungeert hij of zij als bliksemafleider. De zondebok krijgt steeds verwijten naar zijn hoofd geslingerd. Voor emotionele behoeften is er geen plaats. Mogelijke gevolgen voor deze zondebok zijn wantrouwen naar anderen (‘Ik heb het toch altijd gedaan’), gevoelens van minderwaardigheid en moeite om in een groep te functioneren. Zondebokken zijn in het volwassen leven gevoelig voor minderwaardigheidsgevoelens. Hierdoor schieten zij snel in de slachtofferrol. In hun outsider positie voelen ze veel eenzaamheid, pijn en verdriet. Dit kan ze uiteindelijk in de rol van dader duwen. De uitdaging voor de zondebok is ruimte vragen voor eenzaamheid en pijn.
Claudia Krumme Verslavingscounselor / Relatie-liefdesverslaving en codependentie expert
www.counsellingcenterchanges.nl (particuliere zorg waar ik cliënten zelf begeleid)
www.claudiascarecenter.nl (GGZ zorg waar je begeleid wordt door van leed naar liefde therapeuten)
Wat is codependentie?
Het Engelse woord codependent betekent letterlijk: wederzijds afhankelijk. Een staat van zijn wat zich kan hebben gevormd bij mensen die opgegroeid zonder dat ze voldoende in hun gezonde basisvoorwaarden en behoeften ondersteund zijn. Er kan sprake zijn van een achtergrond van verwaarlozing, mishandeling of misbruik. Hierbij kan verslaving of een andere lichte of zware psychische problematiek binnen de familie een rol spelen.
Wat ook een oorzaak kan zijn van codependent gedrag is de mate van emotionele belasting tijdens de kindertijd. Als de emoties en behoeftes van (een van) de ouders zo aanwezig waren, dat dit ten koste ging van de gevoelens en behoeftes van het kind zelf. En deze geen ruimte hadden. Emoties van het kind waren voor de ouder teveel en konden er niet zijn.
Er is dan onvoldoende geleerd de eigen behoeftes te ervaren en te benoemen wat is het latere leven tot problemen zorgt.
Minimaliseren van problemen als symptoom
Codependentie kan ook ontstaan bij ‘normale’ gezinnen. Emotioneel of verbaal misbruik van de ouders (slachtoffergedrag, schelden, stilzwijgen, etc.) word vaak geminimaliseerd of ontkent, door zowel de ouders als door het kind (uit loyaliteit). Het minimaliseren van problemen is tevens een symptoom van codependentie. Codependentie kan zo onbedoeld worden doorgegeven van de ene generatie op de volgende.
Mogelijke karakteristieken
• Ongezonde en afhankelijke relaties aangaan
• Beter voor een ander zorgen dan voor jezelf
• Ontkenning van en blind voor ongezonde omstandigheden
• Gering gevoel van eigenwaarde
• Teveel toegeeflijkheid
• Hang naar controle
• Niet in staat zijn de eigen diepere behoeftes te ervaren
• Steeds problemen van anderen op willen lossen
• Besluiteloosheid
• Angst voor afwijzing
Meer weten over persoonlijke ontwikkeling? Neem een abonnement op de yogakrant.
